معين التجار و ملك التجار و خانهء قونسول روس كه ملك دولت است ، و خانه‌هاى جمهورى فرنگى كه سابقا در گيلان بودند ، همه در اين محله است . و [ در ] اين شهر قريب پنج هزار خانه است كه روى هم هر خانه [ اى ] دو خانوار نشسته و هر خانوارى چهار نفر است و چهل هزار عدد نفوس آن مىشود . و در بازار و محلات آن قريب دو هزار دكاكين است . مساجد رشت مسجد جامع ، از بناهاى حاجى جمال پدر هدايت اللّه خان رشتى است و در سنهء يك‌هزار و دويست و هفتاد و هشت [ ه . ق . ] چند نفر از تجار رشت او را تعمير نمودند و بر بناى اول آن افزودند . مسجد حاجى سميع ، كه حاجى ميرزا نصير مشهور به حاجى حاكم ، مسجد جدش را تعمير مفصل نموده است . مسجد معروف به مسجد حاجى محمد خان ، كه مشار اليه نوادهء هدايت خان است . و اين مسجد در جنب عمارت ديوانى است . مسجد حاجى ملا صادق ، كه معروف به حاجى مجتهد است . مسجد ملا حسن ، مشهور به على حسينى . مسجد كياب ، كه بانى [ آن ] معلوم نيست . مسجد صفى ، كه مىگويند از بناهاى شاه صفى است . مسجد حاجى محمد كريم تاجر . مدارس مدرسهء جامع ، كه بانى اول آن بانى مسجد جامع است و در سنهء هزار و دويست و هفتاد هجرى [ قمرى ] جمعى از تجار به شراكت تعمير كرده‌اند . مدرسهء مستوفى ، كه از بناهاى ميرزا باباى پدر ميرزا عبد الوهاب مستوفى است . مدرسهء حاجى محمد خان ، كه مشار اليه نوادهء هدايت خان است . مدرسهء حاجى سميع ، كه از بناهاى جد حاجى حاكم و مشاراليه تعمير مفصل نموده است . مدرسهء حاجى على اكبر تاجر ، كه از بناهاى پدر محمد آقاى ملك التجار است . مدرسهء حاجى ملا صادق ، كه از بناهاى اوست .